Gdy pod ręką jest spirytus 95%, łatwo uznać, że wystarczy przelać go do butelki i od razu używać do dezynfekcji. To jednak nie zawsze najlepsze rozwiązanie. Poniżej wyjaśniam, jak przygotować płyn z 95-procentowego alkoholu, jakie proporcje zastosować do rąk i powierzchni oraz których błędów bezwzględnie unikać.
Najważniejsze zasady przygotowania płynu ze spirytusu 95%
- Stężenie 60-80% alkoholu jest praktyczniejsze do dezynfekcji niż nierozcieńczony spirytus.
- Na 1 litr roztworu o stężeniu około 80% potrzeba około 842 ml spirytusu 95%.
- Do dłoni najlepiej zastosować recepturę z gliceryną i wodą utlenioną, a nie sam alkohol z wodą.
- Do powierzchni używaj preparatu tylko na materiale odpornym na alkohol i zawsze sprawdź go wcześniej w niewidocznym miejscu.
- Nie stosuj denaturatu, alkoholu technicznego, metanolu ani przypadkowych olejków eterycznych.
- Każdy taki płyn jest łatwopalny i powinien być przechowywany poza zasięgiem dzieci.
Jakie stężenie alkoholu ma sens
Sam spirytus 95% nie jest automatycznie skuteczniejszy od roztworu rozcieńczonego. W preparatach do higienicznej dezynfekcji rąk najczęściej stosuje się alkohol w przedziale 60-80%, ponieważ takie stężenie dobrze łączy działanie przeciwdrobnoustrojowe z odpowiednim czasem kontaktu ze skórą.
Zbyt mocny alkohol szybko odparowuje i mocniej wysusza dłonie. Zbyt słaby może natomiast nie zapewnić odpowiedniego działania. GIS wskazuje, że preparat do dezynfekcji rąk powinien zawierać alkohol w stężeniu 60-80%, a po nałożeniu trzeba pocierać dłonie do całkowitego wyschnięcia.
Trzeba też rozdzielić dwa zastosowania. Płyn do rąk powinien być możliwie łagodny dla skóry, natomiast preparat do powierzchni musi być dobrany do materiału i używany zgodnie z wymaganym czasem działania. Domowa mieszanka nie zastępuje badanego i zarejestrowanego środka biobójczego.
Proporcje ze spirytusu 95% na 100 ml, 500 ml i litr
Jeżeli chcesz uzyskać prosty roztwór o stężeniu około 80% etanolu, zastosuj przelicznik wynikający ze wzoru C1V1 = C2V2. W praktyce oznacza to użycie około 84,2% objętości spirytusu 95%, a resztę uzupełnia się wodą.
| Objętość końcowa | Spirytus 95% | Woda |
|---|---|---|
| 100 ml | 84,2 ml | dopełnić do 100 ml |
| 500 ml | 421 ml | dopełnić do 500 ml |
| 1000 ml | 842 ml | dopełnić do 1000 ml |
Najlepiej użyć wody destylowanej albo przegotowanej i całkowicie ostudzonej. Nie dolewaj wody „na oko”, ponieważ kilka dodatkowych łyżek może wyraźnie zmienić stężenie. Do odmierzania przyda się menzurka, cylinder miarowy lub dokładna miarka laboratoryjna.
Taki wariant jest prosty, ale ma ograniczenie. Sam alkohol z wodą będzie mocno wysuszał skórę, dlatego traktowałbym go raczej jako awaryjny roztwór do twardych powierzchni niż codzienny preparat do dłoni.
Jak przygotować łagodniejszy płyn do dezynfekcji rąk
WHO rekomenduje recepturę, w której końcowe stężenie etanolu wynosi około 80%, a gliceryna chroni skórę przed nadmiernym wysuszeniem. W warunkach domowych należy przygotować małą ilość, używać wyłącznie składników o znanym stężeniu i dokładnie je odmierzać.
Składniki na 1 litr preparatu
- 842 ml spirytusu 95% przeznaczonego do celów spożywczych lub farmaceutycznych,
- 41,7 ml wody utlenionej 3%,
- 14,5 ml gliceryny 98%,
- woda destylowana albo przegotowana i ostudzona do uzupełnienia całości do 1 litra.
Woda utleniona nie jest głównym składnikiem odkażającym dłonie. W tej recepturze pomaga ograniczyć ryzyko obecności przetrwalników w gotowym roztworze. Gliceryna działa jako substancja nawilżająca, dlatego nie należy zastępować jej perfumami, olejkami eterycznymi ani żelem kosmetycznym o nieznanym składzie.
Przeczytaj również: Jak zrobić płyn do dezynfekcji rąk bez gliceryny? Bezpieczny przepis.
Wykonanie krok po kroku
- Przygotuj czystą, suchą butelkę z zakrętką i dokładne naczynia miarowe.
- Wlej spirytus, a następnie dodaj wodę utlenioną i glicerynę.
- Uzupełnij mieszaninę wodą do objętości dokładnie 1 litra.
- Zamknij pojemnik i delikatnie wymieszaj, bez potrząsania przy otwartym ogniu lub w pobliżu źródła ciepła.
- Rozlej płyn do małych, opisanych butelek z pompką.
Na etykiecie zapisz skład, datę przygotowania oraz ostrzeżenie „łatwopalne”. Nie przelewaj płynu do opakowania po napoju ani do butelki, której zawartość mogłaby zostać pomylona z wodą.
Gdzie taki preparat można stosować
Na dłonie nakładaj płyn tylko wtedy, gdy nie są widocznie zabrudzone ani tłuste. Rozprowadź go po całej powierzchni, pamiętając o kciukach, opuszkach, przestrzeniach między palcami i grzbietach dłoni. Pocieraj przez 20-30 sekund, aż skóra całkowicie wyschnie.
Jeśli dłonie są brudne, miały kontakt z chemikaliami albo przygotowujesz jedzenie, pierwszeństwo ma mycie wodą z mydłem. Alkohol nie usuwa skutecznie wszystkich zanieczyszczeń i nie powinien być traktowany jako zamiennik mycia w każdej sytuacji.
Na twardych powierzchniach alkoholowy roztwór może być użyteczny przy klamkach, uchwytach czy niektórych elementach wyposażenia. Najpierw usuń widoczny brud, potem nanieś płyn na ściereczkę lub powierzchnię odporną na alkohol. Nie rozpylaj go bez potrzeby, ponieważ tworzenie aerozolu zwiększa ryzyko podrażnienia dróg oddechowych i zapłonu.
Alkohol może uszkodzić niektóre tworzywa, lakiery, ekrany, gumę, skórę naturalną i powierzchnie woskowane. Z mojego doświadczenia właśnie zbyt szerokie przekonanie, że „alkohol nadaje się do wszystkiego”, prowadzi do większej liczby szkód niż sam brak dezynfekcji. Preparat do powierzchni mających kontakt z żywnością stosuj tylko wtedy, gdy jego przeznaczenie i sposób spłukiwania są jasno określone.
Błędy, przez które domowy płyn traci sens
- Rozcieńczanie bez miarki może obniżyć stężenie poniżej poziomu skutecznego działania.
- Użycie denaturatu lub alkoholu technicznego grozi kontaktem z toksycznymi dodatkami, w tym metanolem.
- Dodawanie olejków, soku z cytryny albo octu nie poprawia pewnie skuteczności i może zwiększać ryzyko podrażnień.
- Mieszanie z wybielaczem, chlorem lub inną chemią jest niebezpieczne i może powodować powstanie drażniących oparów.
- Stosowanie na rany, oczy i błony śluzowe może wywołać silne podrażnienie.
- Dolewanie nowej porcji do starej butelki utrudnia kontrolę składu i sprzyja zanieczyszczeniu preparatu.
Przy pracy ze spirytusem potrzebna jest dobra wentylacja, brak płomieni, papierosów, iskier i rozgrzanych urządzeń. Płyn przechowuj szczelnie zamknięty, z dala od słońca, źródeł ciepła, dzieci i zwierząt. W razie dostania się do oczu przepłucz je dużą ilością wody i skontaktuj się z lekarzem, jeśli podrażnienie nie ustępuje.
Najrozsądniejszy wybór zależy od zastosowania
Do awaryjnej dezynfekcji rąk można przygotować roztwór na bazie 95-procentowego spirytusu, najlepiej z dodatkiem gliceryny według receptury opartej na zaleceniach WHO. Do codziennego użytku wygodniejszy i bezpieczniejszy będzie jednak gotowy preparat z etykietą, ponieważ ma określone stężenie, przeznaczenie i czas działania.
Do powierzchni nie kieruj się samym zapachem ani uczuciem chłodu na skórze. Największe znaczenie mają właściwe stężenie, przygotowanie czystej powierzchni, odpowiedni czas kontaktu i zgodność środka z materiałem. Jeżeli nie masz pewności, czy alkohol nie uszkodzi danego elementu, wybierz produkt przeznaczony dokładnie do tego typu powierzchni.
Najprostsza zasada brzmi więc tak: rozcieńczaj dokładnie, nie mieszaj przypadkowych składników, nie stosuj technicznego alkoholu i pamiętaj, że dezynfekcja nie zastępuje mycia ani rozsądnego obchodzenia się z chemią.
